Güneş Enerji Santrali Nedir? Lisanslı ve Lisanssız GES Farkı

Güneş enerji santrali, güneş ışığını elektriğe çeviren panellerden oluşan bir üretim tesisidir. Çatısına, bahçesine ya da tarlasına GES kurmayı düşünen biri önce santralin hangi ölçekte ve hangi izin yoluyla kurulacağını bilmek ister. Bu yazıda bir santralin nasıl çalıştığını, lisanslı ile lisanssız GES arasındaki farkı ve Türkiye'nin güneş potansiyelini rakamlarla anlatıyoruz. Yazı ilk kez Şubat 2024'te yayımlandı, bu yüzden içindeki kurulu güç rakamları ve mevzuat haberleri o dönemin bilgisidir.

GES'ler lisanslı ya da lisanssız olarak kurulabilir. İki yolu ayıran, tesisin büyüklüğü ve üretilen elektriğin nereye gittiğidir.

Güneş enerji santrali nasıl elektrik üretir?

Santralin temeli güneş panelidir. Paneldeki hücreler güneş ışığını doğru akıma (DC) çevirir, inverter de bu akımı evde ve şebekede kullanılan alternatif akıma (AC) dönüştürür. Şebekeye bağlı santrallerde bu dönüşüm için kullanılan cihazları on-grid inverter modelleri sayfasında bulabilirsiniz. Üretilen elektrik önce binanın ihtiyacını karşılar, artan kısım şebekeye geçer.

Santrali oluşturan parçalar

• Güneşi elektriğe çeviren paneller
• Doğru akımı alternatif akıma çeviren inverter
• Panelleri çatıya ya da zemine sabitleyen konstrüksiyon
• Solar kablolar, sigortalar ve şebeke bağlantı ekipmanı

GES kurulumu nerelerde yapılır?

Paneller çatılara, arazilere, yüzer platformlara ve enerji adalarına kurulabilir. Evlerde ve işyerlerinde çatı GES öne çıkar, tarlada ya da boş arazide ise paneller çelik konstrüksiyon üzerine dizilir. Her iki durumda da taşıyıcı sistemi zemine göre seçmek gerekir; seçenekleri çatı ve arazi montaj sistemleri sayfasında görebilirsiniz. Baraj göllerinde su yüzeyine kurulan yüzer GES'ler ise büyük ölçekli projelerdir.

Arazi santrallerinde paneller genellikle toplu alınır. Örneğin 25 adetlik 550 watt panel paleti, çok sayıda panelin aynı anda kurulacağı projeler için hazırlanmış bir seçenektir.

Lisanslı ve lisanssız GES tesisi nasıl ayrılır?

Lisanslı GES'ler büyük ölçekli, yüksek kapasiteli santrallerdir ve ürettikleri elektriği satmak için lisans alınarak kurulur. Lisanssız GES'ler küçük ve orta ölçeklidir. Yazının ilk yayımlandığı dönemde bu tesisler için üst sınır 10 MW olarak veriliyordu. Lisanssız tesisin sahibi ürettiği elektriği kendi tüketiminde kullanabilir, fazlasını da şebekeye satabilir.

Ev ve işyeri için hangisi uygun?

Bir evin ya da dükkânın çatısı kilovat düzeyinde bir sisteme yer verir, bu yüzden bireysel kurulumlar lisanssız tarafta kalır. Trifaze bağlantısı olan bir işyerinde bu ölçekte NuoVolt 20 kW trifaze on-grid LV hibrit inverter gibi, üç MPPT girişli ve 48 V lityum akü bağlanabilen bir model kullanılabilir. Çatıya santral kurmanın adımlarını ve izin sürecini çatı üzeri GES kurulum rehberi yazımızda ayrıca anlattık.

Lisanslı santral kimin işi?

Megavat ölçeğindeki lisanslı santraller geniş arazi, yeterli şebeke bağlantı kapasitesi ve kapsamlı bir izin süreci ister. Bu tür projeleri çoğunlukla enerji yatırımcıları ve büyük şirketler üstlenir. Bireysel bir yatırımcı için daha erişilebilir yol, çatıda ya da küçük bir arazide kurulan lisanssız sistemdir.

Türkiye'de güneş santrali potansiyeli

Türkiye bol güneş alan bir coğrafyada yer alır. Yazıda kullandığımız verilere göre yıllık ortalama güneşlenme süresi 2.640 saat, yıllık ortalama toplam güneş radyasyonu ise 1.311 kWh/m²'dir. Aynı panel, daha çok güneş alan bir yerde yıl boyunca daha fazla elektrik üretir. Güneşlenme süresi ve radyasyon, bir santralin yıllık üretimini hesaplarken kullanılan iki temel veridir.

Bu değerler bölgeden bölgeye değişir. Ülke ortalaması bir fikir verir; kurulacak yerin kendi güneş verisiyle yapılan hesap ise daha doğru sonuç çıkarır.

Güneş enerjisi kurulu gücü ve 2023 hedefi

Türkiye'nin güneş enerjisi kurulu gücü 2020 yılı sonunda 6.474 MW'tı. Bu rakam, o tarihte ülkenin toplam kurulu gücünün %7,5'ine karşılık geliyordu. Aynı dönemde 2023 için konan hedef, güneş kurulu gücünü 10.000 MW'a çıkarmaktı. Bu tarihlerden sonraki değişim için Enerji Bakanlığı ve TEİAŞ'ın güncel verilerine bakmak gerekir.

Şubat 2024'te konuşulan GES teşvikleri ve mevzuat haberleri

Devlet güneş enerjisi sektörünü vergi indirimleri, hibeler, krediler, alım garantileri ve yatırım kolaylıklarıyla destekliyordu. Bu GES teşvikleri yatırımcılar, üreticiler, tüketiciler ve ihracatçılar için fırsat olarak görülüyordu.

Yazının yayımlandığı günlerde Ankara kaynaklı haberler sektörde büyük bir mevzuat değişikliğinin yolda olduğunu söylüyordu. Resmi duyurunun kısa süre içinde yapılması bekleniyordu. Haberde öne çıkan başlıklardan bazıları şunlardı:

• Mesken GES'lerde KDV'nin %1'e düşmesi
• Mesken GES'lerde başvuru sürecinin kalkması
• Lisanssız santrallerde tüm sürecin e-devlet üzerinden dijital yürümesi
• Keban ve Atatürk barajlarında toplam 2 GW'lık yüzer GES yarışması
• TarımGES mevzuatının yayımlanması

Bu maddeler o tarihte birer beklentiydi. Tam listeyi ve ev sahiplerini ilgilendiren ayrıntıları mesken GES düzenleme haberleri yazısında bulabilirsiniz. Bugün hangi GES mevzuatının yürürlükte olduğunu dağıtım şirketinizden ve resmi kaynaklardan kontrol edin.

Sık Sorulan Sorular

Güneş enerji santrali kurmak için lisans gerekir mi?

Küçük ve orta ölçekli tesisler lisanssız kurulabilir, yazının yayımlandığı dönemde bunun sınırı 10 MW idi. Bu sınırı aşan büyük santraller lisanslı olarak kurulur.

Lisanssız GES'te ihtiyaçtan fazla üretilen elektrik ne olur?

Tesis sahibi önce kendi tüketimini karşılar. Artan elektrik şebekeye verilir ve satılabilir.

Bir GES'in üretimini en çok ne belirler?

Kurulu panel gücü ve bölgenin aldığı güneş en belirleyici iki etkendir. Panellerin yönü, eğimi ve gölgede kalıp kalmaması da yıllık üretimi değiştirir.

Özet: güneş enerji santrali kararına nereden başlanır?

Güneş enerji santrali, paneller ve inverterden oluşan, güneşten elektrik üreten bir tesistir. Ev ve işyeri ölçeğindeki kurulumlar lisanssız GES kapsamında kalır, büyük santraller ise lisanslı kurulur. Bu yazıdaki kurulu güç rakamları ve mevzuat haberleri 2020 ile 2024 arasına aittir, karar vermeden önce güncel kuralları kontrol edin. Sistem planlamaya hazır solar paketler ve güneş paneli modelleri sayfalarından başlayabilirsiniz.

gunes-enerjisinde-devrim-basliyor.md