
LiFePO4 akü, katot malzemesi olarak demir fosfat kullanan bir lityum akü türüdür ve güneş enerjisi sistemlerinde, karavanlarda, teknelerde jel akünün yerini alıyor. İlk alım maliyeti jel aküden yüksektir. Karşılığında aynı etiket kapasitesinden çok daha fazla enerji kullanırsınız ve akü yıllarca değişmez. Akü grubunu yenilemeyi düşünüyorsanız ya da ilk karavan sistemini kuruyorsanız, aşağıda bu kimyanın nasıl çalıştığını, BMS devresinin görevini ve jel aküyle farkını rakamlarla bulacaksınız.

Tablodaki değerler 12V 100Ah sınıfı içindir. Görseldeki NuoVolt 12,8 V 100 Ah LiFePO4 akü bu sınıfta 1,28 kWh enerji depolar.
| Özellik | LiFePO4 | Jel akü |
|---|---|---|
| Deşarj derinliği (kullanılabilir kapasite) | %80-100 | Ömrü korumak için %50 |
| Çevrim ömrü | 4000-6000 çevrim, yaklaşık 10-15 yıl | 400-600 çevrim, yaklaşık 1,5-3 yıl |
| Ağırlık (12V 100Ah) | 11-13 kg | 28-32 kg |
| Tam şarj süresi | Uygun şarj cihazıyla 1-2,5 saat | 8-10 saat |
| Şarj ve deşarj verimi | %96-98 | %80-85 |
| Boşalırken gerilim | Sona kadar sabit kalır | Kapasite azaldıkça düşer |
Soğukta ve beklerken bilinmesi gereken dört rakam
-20°C ile +60°C
Akünün güvenle enerji verebildiği, yani deşarj olabildiği sıcaklık aralığı.
0°C
Bu sıcaklığın altında akü şarj edilmez, BMS şarjı kendiliğinden keser.
Ayda %2'den az
Kullanılmadan bekleyen akünün kendi kendine boşalma oranı.
%50-70
Kışın uzun süre kapalı kalacak bir akü için önerilen doluluk seviyesi.
Değerler tipik LiFePO4 aralıklarıdır. Kesin sınırlar için kendi akünüzün kılavuzuna bakın.
LiFePO4, lityum iyon ailesinin bir üyesidir ve adını kimyasal formülünden alır: lityum, demir ve fosfat. Yaygın lityum iyon pillerde katotta kobalt veya nikel bulunur, bu hücrelerde ise onların yerini demir fosfat alır. Bu fark, hücrenin termal kaçak denen kontrolsüz ısınma tepkimesine girmesini engeller. Aşırı ısınma, yanma ve patlama riski bu yüzden standart lityum iyon pillere göre çok düşüktür.
Kullanılır. Ağır metal içermeyen bu bataryalar çalışırken toksik gaz salmaz ve geri dönüştürülebilir. Karavanda yatak altına, teknede kamaraya ya da evde bir dolabın içine havalandırma kaygısı olmadan yerleştirilebilir. Bakım da istemez, saf su eklemek veya kutup başındaki korozyonu temizlemek gibi işler burada yoktur.
Deşarj derinliği, akünün kapasitesinin ne kadarını boşaltabileceğinizi gösterir. 100 Ah etiketli bir jel aküden ömrünü kısaltmadan en fazla 50 Ah çekebilirsiniz. Aynı etiketteki LiFePO4 akünün ise %80 ile %100 arasını güvenle kullanırsınız. Pratikte tek bir 100 Ah lityum akü, iki adet 100 Ah jel akünün işini görür.
Gerilimin davranışı da farklıdır. Jel akü boşaldıkça gerilimi düşer ve buzdolabı ya da inverter gibi cihazlar akü bitmeden hata vermeye başlar. Lityum tarafında gerilim neredeyse son ana kadar sabit kalır.
Bir çevrim, akünün bir kez dolup boşalmasıdır. Kaliteli bir jel akü 400-600 çevrimden sonra belirgin biçimde kapasite kaybeder, LiFePO4 ise 4000-6000 çevrime dayanır. Günlük kullanımda bu 10-15 yıl eder. Aynı sürede jel akü grubunu yaklaşık 6-8 kez değiştirmeniz gerekirdi.
Jel akünün tam dolumu 8-10 saat sürer. LiFePO4, uygun bir şarj cihazı ya da MPPT ile 1-2,5 saatte dolar. MPPT, panelden en yüksek gücü çekmek için gerilimi sürekli ayarlayan şarj kontrolörüdür ve lityum profilli solar şarj cihazları bu işi yapar. Enerji verimliliği de yüksektir: jel aküde şarj ve deşarj sırasında enerjinin yaklaşık %15-20 kadarı ısıya giderken lityum demir fosfat akü %96-98 verimle çalışır.
BMS, yani batarya yönetim sistemi, her LiFePO4 akünün içinde bulunan elektronik koruma devresidir. Aküyü aşırı şarja, aşırı deşarja, kısa devreye ve aşırı yüksek ya da düşük sıcaklığa karşı kendiliğinden korur. Soğukta şarjı kesen de bu devredir.
Lityum bataryalar, birden fazla prizmatik hücrenin seri ve paralel bağlanmasıyla oluşur. Zamanla hücreler arasında küçük gerilim farkları açılır ve en zayıf hücre bütün akünün kapasitesini aşağı çeker. İyi bir BMS dolum sırasında hücreleri aynı seviyeye getirir.
Yeni nesil akıllı BMS modelleri Bluetooth ile telefona bağlanır. Uygulamada doluluk oranını, anlık çekilen akımı, hücre sıcaklıklarını ve kalan kullanım süresini görürsünüz. Karavanda yolculuk sırasında akünün ne kadar dayanacağını tahmin etmek bu sayede kolaylaşır.
Hafif ve sarsıntıya dayanıklı olduğu için bu aküler evden tekneye kadar birçok yerde kullanılıyor.
Akülerin 12V, 24V ve 48V seçenekleri vardır ve hangisinin gerektiği sistemin büyüklüğüne bağlıdır. 48 V ev sistemlerinde NuoVolt 51,2 V 100 Ah kaset akü gibi 5,12 kWh'lik kabin modülleri kullanılır; kapasite, aynı modelden paralel modül ekledikçe büyür. Karavan için hazır çözümleri karavan güneş enerjisi paketleri arasında bulabilirsiniz. Ev için karar vermeden önce off-grid ve hibrit sistem türlerini karşılaştırmak işinizi kolaylaştırır.
Evet, mevcut sistem lityuma yükseltilebilir. Koşul, MPPT şarj kontrol cihazınızın ve inverterinizin lityum ya da LiFePO4 şarj profilini desteklemesi veya gerilim ayarlarının elle yapılabilmesidir. Bağlantı sırasını akü ve inverter kurulum rehberinde adım adım bulabilirsiniz.
Enerji vermeye -20°C'ye kadar devam eder, sıfırın altında ise şarj olmaz ve BMS şarjı keser. Çok soğuk bölgelerde kendinden ısıtmalı akü modelleri seçmek ya da aküyü iç mekâna almak gerekir.
Aküyü %50-70 dolulukta bırakıp kutup başını veya sigortasını ayırmanız yeterli. Kendi kendine boşalma ayda %2'nin altında kaldığı için baharda kaldığınız yerden devam edersiniz.
LiFePO4 akü jel aküden daha yüksek bir ilk maliyetle gelir. Buna karşılık kapasitesinin neredeyse tamamını kullandırır, 4000-6000 çevrime dayanır ve bakım istemez. Her gün dolup boşalan bir solar sistemde ya da ağırlığın önemli olduğu bir karavanda fark, ilk jel akü grubunun değişme zamanı geldiğinde görülür.
Seyrek kullanılan küçük bir yedek sistemde jel akü seçenekleri hâlâ bütçeye uygun olabilir. Gerilim ve kapasite seçeneklerini LiFePO4 lityum akü modelleri sayfasında karşılaştırabilirsiniz.